Lớp A0 – Khóa 9

They came, they saw and they ….

Học Dân chủ lúc…xế chiều


Lời nói đầu: Anh Giang Công Thế, không biết có là “quân” của bạn Lê Hải Khôi của chúng ta thời ở Viện Tin không, là chủ HiệuMinh blog khá nổi (tin giờ chót: blog này đã đóng cửa “theo gương đồng chí”). Anh có bài viết về dân chủ khá dễ đọc và cũng có bạn “còm” bổ sung khá chất lượng. Vậy xin đăng lại ở đây cho các bạn đọc.

*
Muốn có xã hội công bằng, văn minh thì tâm thức của mỗi cá nhân phải được dạy, được hiểu và biết về dân chủ, từ thầy cô, đến bố mẹ, rồi đứa trẻ và cả xã hội. Chẳng có vị lãnh đạo tối cao nào tuyên bố mang lại điều thiêng liêng ấy cho một dân tộc, để rồi sau một đêm, cả quốc gia ấy trở thành dân chủ. Đó là quá trình “mang nặng đẻ đau” hàng thế kỷ.

Thảm họa “ngõ cụt” ngôn ngữ vì nỗi sợ ám ảnh…

Thử tưởng tượng, bạn là người Việt thuộc lớp người “ngũ thập tri thiên mệnh”, lứa tuổi 50 thông suốt chân lý của tạo hoá, hiểu được mệnh trời.

Nhưng có người muốn làm một thăm dò đơn giản. Đi dự hội thảo, khi diễn giả dứt lời và hỏi “Quí vị có câu hỏi hay phát biểu gì không?”

Bao nhiêu người dám đứng lên? Giả sử hội nghị mang tầm khu vực hay quốc tế, liệu có cánh tay Việt nào giơ lên? Người nhà ta chọn hàng ghế đầu để đối mặt với diễn giả, phản hồi trực diện bằng cả ngôn từ lẫn ánh mắt, hay chọn chỗ khuất phía cuối để ngủ vì đang bị…trái giờ?

Hiểu được mệnh trời nhưng liệu có dám nói về những điều mình thông suốt chân lý, dù biết rằng, diễn giả trên kia nói đôi điều không lọt tai.

Nhiều người tâm sự rằng, rất muốn phát biểu. Nhưng khi đứng lên, lời lẽ bay đi đâu hết cả, đầu óc trống rỗng. Người ta bỗng rơi vào khủng hoảng từ ngữ, từ từ ngồi xuống, đỏ mặt và xấu hổ.

Trong khi đó, rất đông thính giả muốn thiết tha nghe phe ta nói. Họ ít thấy dân tộc này “nói vo” ở những diễn đàn quan trọng. Nếu có, chỉ là những bài đã viết sẵn, thuộc lòng, không sai một dấu phảy.

Cơ nguyên nào mang đến thảm họa “ngõ cụt” trong ngôn từ khi hội nhập? Dù nhiều diễn đàn quốc tế hết sức thoải mái, mỗi ý kiến không hề bị kết luận “đúng hay sai”, mà “đó là một ý kiến”.

Phải chăng vì sợ sai, chúng ta không dám nói? Không đủ tự tin trước đám đông, sợ bạn cười, sợ cấp trên mắng và sợ cả bản thân mình.

Về khách sạn nằm nghĩ mới nhận ra, mình đã được giáo dục dân chủ là thế nào đâu. Nếu được học, đó là kiểu “thầy đọc, trò ghi”: “Dân chủ là một hình thức tổ chức thiết chế chính trị của xã hội, trong đó nhân dân làm chủ, đảng lãnh đạo, chính phủ thực hiện“ và cứ thế về nhà nhai lại y nguyên mà chả hiểu gì.

Ra thế giới bên ngoài, bỗng thấy mình được thoải mái nói năng thì đã quá muộn. Đứng trên bục thực hành “văn minh toàn cầu” ở tuổi …”xế chiều”, khi nhịp tim có vấn đề và não trạng không còn minh mẫn. Nói vài dòng cũng phải giở “phao” trong túi ngực.

Chuyện trên tưởng nhỏ nhưng cũng làm cho không ít quốc gia lỡ chuyến tầu của nhân loại.

Dân chủ “trắng – đen”

Người da đen ở Mỹ hiện được hưởng sự công bằng hơn so với thế kỷ trước không phải do người da trắng văn minh, có học thức và nghĩ cần có công bằng xã hội. Chắng có người da trắng hay tổng thống nào lại rộng lòng làm việc đó. Sự dân chủ giữa hai chủng tộc trắng-đen này do đấu tranh mà có, máu đã đổ và đổ rất nhiều để phân chia quyền lực.

Tại Mỹ cách đây 60-70 năm, ở một số bang, dân da đen lên xe bus được ngồi từ ghế cuối xe và dân da trắng ngồi ghế gần tài xế. Cứ thế, từ hai đầu và đuôi xe, hành khách đen trắng được từ từ lấp hết chỗ.

Đến khi đầy xe, nếu có một người da trắng lên thì một người da đen ở chỗ giáp ranh giữa hai màu da phải đứng lên nhường chỗ cho người da trắng kia và anh da đen phải đứng. Lần lượt, những người da trắng được ưu tiên ngồi và da đen phải đứng nếu còn khách lên. Người tài xế có thể quyết định người da đen nào đứng lên để nhường chỗ.

Thời đó, dân da trắng luôn là ưu tiên số một trong cửa hàng ăn, trong mua sắm và được chiếm chỗ trên xe khách.

Chuyện xe bus “đen trắng” chỉ kết thúc khi cô thư ký da đen Rosa Parks nhất định không nhường chỗ. Rosa bị bắt và đưa ra tòa, bị phạt 10$ và nộp án phí 4$ (giá năm 1955).

Tuy nhiên, hiện tượng Rosa trở thành một phong trào phản kháng lan rộng trong người da đen. Luther King được lựa chọn làm chủ tịch cho phong trào phản đối nạn xe bus “phân biệt chủng tộc”, người da đen cương quyết không nhường chỗ. Cuối cùng, tòa án phán quyết việc phân biệt đối xử như trên vi phạm pháp luật.

Người da đen được giải phóng với nhiều quyền lợi hơn, công bằng hơn, dù một kẻ căm thù dân chủ đến điên khùng đã giết chết thủ lĩnh Luther King vào năm 1968.

Nhưng những gì mà Rosa và Luther King để lại đã giúp cho nước Mỹ được cảnh tỉnh về nạn phân biệt màu da đáng xấu hổ. Vì thế, hôm nay có Tổng thống da đen Barack Obama đang lãnh đạo thế giới tại Nhà Trắng.

Dân chủ từ tâm thức và giáo dục

Hỏi vài đồng nghiệp phương Tây khoảng 30-40 tuổi rằng, tại sao họ tự tin trước đám đông, không ngần ngại bầy tỏ chính kiến. Câu trả lời khá rõ, quốc gia họ được tận hưởng nền giáo dục “dân chủ, tự do” tại gia đình, trong nhà trường và ngoài xã hội ngay khi con người còn ấu thơ.

Cô cháu sống ở khu Ba Đình viết email kể: Khi Hà Nội chớm thu, lá rụng đầy đường Phan Đình Phùng, Hoàng Diệu, Trần Phú, đẹp vô cùng. Người mẹ thường cho con trai ra nghịch lá. Cậu thích lắm, hất tung lá lên không, rồi nằm lăn ra đất.

Hỏi cu cậu lớn lên con thích làm gì. Cu cậu trả lời hết sức bất ngờ “’Con sẽ làm người quét lá”.

Điều gì xảy ra nếu người mẹ trẻ mắng đứa con “ngu” rồi bắt con trở thành bác sỹ. Rất có thể khi đi máy bay chẳng hạn, cu cậu còn dám muốn thành phi công hay không. Sự không tôn trọng “ý kiến cá nhân” của người mẹ có thể phá hỏng tương lai của chính đứa con mình.

Muốn có xã hội công bằng, văn minh thì tâm thức của mỗi cá nhân phải được dạy, được hiểu và biết về dân chủ, từ thầy cô, đến bố mẹ, rồi đứa trẻ và cả xã hội. Chẳng có vị lãnh đạo tối cao nào tuyên bố mang lại điều thiêng liêng ấy cho một dân tộc, để rồi sau một đêm, cả quốc gia ấy trở thành dân chủ. Đó là quá trình “mang nặng đẻ đau” hàng thế kỷ.

Dân chủ nước người

Người ta cấm đánh trẻ vì không muốn chúng bị người lớn áp đặt. Muốn chúng nghe lời, bố mẹ phải “đàm phán” cho tới khi hai bên đi đến “thỏa thuận”. Đó là mầm mống cho dân chủ, công bằng xã hội và được pháp luật bảo vệ ngay từ lúc một sinh linh ra đời.

Những quốc gia phương Tây có nền dân chủ hàng trăm năm đưa ra mô hình “tam quyền phân lập”. Đó là cách phân chia quyền lực trong định chế quốc gia.

Từ mấy trăm năm, hiến pháp Hoa Kỳ đã tạo những cơ sở thừa nhận sự tồn tại độc lập, kiềm chế lẫn nhau giữa 3 cơ quan: Lập pháp, hành pháp, tư pháp. Không một cơ quan nào có quyền lực tuyệt đối trong sinh hoạt chính trị của quốc gia.

Tuy thế, sau một thời gian hoạt động của tam quyền, người ta cũng phát hiện, “ba anh” trên có thể thông đồng với nhau để độc tài, chuyên chế để lũng đoạn đất nước. Vì thế, mới có thêm quyền lực thứ tư chính là báo chí, thay mặt nhân dân, “kiểm soát” cả ba nhánh quyền lực trên.

Xã hội dân chủ thực sự cần có 4 nhánh quyền lực mạnh như nhau và kiểm soát lẫn nhau. Không ai được phép ngồi lên pháp luật.

Dân chủ của chúng ta

Nước ta từ thời 1945 là “Nước Việt Nam Dân Chủ Cộng Hòa”. Không phải là khái niệm mới.

Gần đây, Tổng bí thư Nông Đức Mạnh đã nói “Đại hội XI của Đảng phải làm sao đạt mục tiêu chung là lựa chọn, giới thiệu và bầu được những người không quan liêu, tham nhũng, lãng phí; có năng lực trí tuệ và tổ chức thực tiễn, có tư duy đổi mới, sáng tạo, dám chịu trách nhiệm vì lợi ích chung, có năng lực tham gia vào việc hoạch định đường lối, chủ trương, chính sách của Đảng; có đủ sức đáp ứng yêu cầu nhiệm vụ được giao; đoàn kết và có khả năng quy tụ sự đoàn kết, có uy tín cao trong Đảng và trong nhân dân”.

Một việc có thể làm ngay mà không phải du nhập từ đâu để tìm ra người lãnh đạo không tham nhũng. Đó là người được lựa chọn vào trung ương, vào chức vụ cao, cần qua những phép thử của dư luận.

Obama khi tranh cử Tổng thống phải khai thu nhập cá nhân, kể cả hồ sơ sức khỏe, cho 350 triệu người Mỹ biết, với tình trạng tim mạch như thế, liệu chân có run khi nói trước hàng triệu người?

Ai muốn cầm cân cho chế độ thì hãy công khai minh bạch toàn bộ tài sản của mình, từ tài khoản nhà băng, xe cộ, nhà cửa, đến đất đai. Việc đó nên làm trước mỗi cuộc bầu bán. Ứng viên cần thông báo rõ trên trang web. Việt Nam có tới 20 triệu người dùng internet, đủ để phủ sóng dư luận tới 86 triệu dân.

Nếu cho rằng lý lịch hay tài sản các ứng viên thuộc vào bí mật quốc gia, dân không có quyền được “biết, bàn, làm, kiểm tra”, đợi yên vị rồi mới công bố tên tuổi thì dân chủ lúc đó e rằng như một thứ trang trí trong tủ kính. Nếu chỉ dân chủ trên lời nói làm sao được người dân tâm phục, khẩu phục.

Nó cũng tương tự như người ở tuổi tri thiên mệnh, hiểu ra nền văn minh nhân loại ở thế kỷ 21 vào tuổi xế chiều, để rồi gà gật ngủ lúc trái giờ, chẳng kịp nhìn bánh xe con tầu hội nhập lăn đi.

Hiệu Minh. 05-04-2010

Ai Nghĩ Dùm Tôi says:

…Xã hội tự do dân chủ không hứa hẹn điều mà xã hội cộng sản hứa hẹn: “không có cảnh người bóc lột người.” Ngày nào con người còn tham sân si, ngày đó thế gian còn sự bất công. Thể chế chính trị không thể giải quyết được tất cả những sự bất công này. Cho nên chuyện không có cảnh người bóc lột người là một chuyện mãi mãi là không tưởng.

Cho đến nay xã hội tự do dân chủ vẫn là một hình thức xã hội ưu việc của nhân loại.

Xã hội tự do dân chủ chỉ hứa hẹn một điều “mọi người bình đẳng và được quyền mưu cầu hạnh phúc” như Thomas Jefferson đã viết trong Tuyên ngôn Độc lập của Mỹ vào năm 1776, và Hồ Chí Minh nhắc lại trong Tuyên ngôn Độc lập Việt Nam vào năm 1945.

Vì thế, xã hội tự do dân chủ ra sức xây dựng những cơ chế như tam quyền phân lập, tự do báo chí nhằm mục đích bảo vệ một cách tương đối sự “bình đẳng” và “quyền mưu cầu hạnh phúc” của mỗi người. Tương đối, bởi vì sự mưu cầu hạnh phúc của người này sẽ ảnh hưởng đến sự mưu cầu hạnh phúc của người khác. Con người không thể có con mắt của thượng đế để thấy hết những sự lừa lọc, hiếp đáp, bất công đằng sau những quan hệ “mưu cầu hạnh phúc” để xét xử một cách tuyệt đối công minh.

Nền công lý của xã hội tự do dân chủ chỉ hứa hẹn rằng nó sẽ cố gắng cải tiến, điều chỉnh từng ngày, qua tiến trình rất chậm chạp của luật pháp và dân chủ. Nó không hứa hẹn giải quyết tất cả những bất công trong vòng một ngày, một tháng, một năm, một đời người, một thế hệ, hay nhiều thế hệ, nó chỉ hứa hẹn rằng sẽ được giải quyết. Nhanh hay chậm là tùy thuộc vào lòng hướng thiện và nghị lực của những con người trong xã hội đó, có muốn dùng cơ chế dân chủ để kiên trì đấu tranh cho một xã hội tốt đẹp hơn hay không.

Mặc dù chậm chạp, nhưng xã hội được điều chỉnh để ngày càng tốt đẹp hơn. Nước Mỹ giải quyết được các vấn nạn người da đen, người da đỏ, hồi phục quyền công dân, xin lỗi cách đối xử với người dân Mỹ gốc Nhật trong đệ nhị thế chiến. Ngay cả chiến tranh Việt Nam, khi thất bại, họ sẵn sàng nhìn nhận và thành tâm mổ xẻ vấn đề để tìm hiểu và cải thiện cho tương lai. Có thể những giải quyết chưa rốt ráo toàn vẹn, nhưng đó là một hành trình không chấm dứt của việc đi tìm cái tuyệt đối với giới hạn của những cái tương đối.

Kiến tha lâu đầy tổ, ở những xã hội có nền móng tự do dân chủ lâu đời, xã hội tương đối công bằng và tiến bộ hơn.

Qua trải nghiệm của loài người, xã hội tự do dân chủ đã được chứng minh là ưu việt nhất. Theo thống kê, cho đến năm 2005, 119 trong 190 quốc gia trên thế giới quyết định đi theo thể chế dân chủ, trong đó có vài nước quen quen.

Nếu dạo một vòng qua web, chúng ta có thể thấy một số netter tìm kiếm những dẫn chứng rời rạc trong quá khứ để kết luận rằng xã hội tự do dân chủ cũng đầy rẫy những bất công là chỉ “nhìn cây thấy cây” chứ chưa phải “nhìn cây thấy rừng.”

Xã hội tự do dân chủ cho phép mỗi cá nhân cơ hội bình đẳng như nhau trong việc đóng góp tác động thay đổi xã hội. Nếu nền dân chủ Thái lan không hiệu quả bằng nền dân chủ Mỹ, điều đó không tiết lộ gì nhiều về bản chất của xã hội tự do dân chủ, mà chỉ tiết lộ về nền tảng văn hóa dân chủ khác biệt của hai dân tộc mà thôi.

Để đất nước Việt Nam có thể dùng thể chế dân chủ để thăng tiến, dân tộc Việt Nam sẽ cần đến rất nhiều người hiểu và sẵn sàng làm người dân chủ. Đó là một đòi hỏi khó khăn mất nhiều thời gian, và cần phải có sự đầu tư đúng đắn về giáo dục dân chủ, mới hy vọng có thể đào tạo ra những công dân có tinh thần dân chủ.

Nói một cách mù mờ rằng người Việt Nam cần có “dân trí” cao (nếu được đo lường bằng bằng cấp) trước khi có dân chủ là vẫn chưa nói đến cốt lõi của vấn đề. Có lẽ nên nói rằng người Việt Nam song song với việc nâng cao dân trí, cần có sự giáo dục tinh thần dân chủ cao thì đúng hơn.

Và sự phổ biến tinh thần dân chủ một cách rộng rãi trong xã hội không thể có được nếu chính quyền không bắt đầu hành xử một cách dân chủ.

Ai Nghĩ Dùm Tôi says:

…Mỹ có thực sự tự do dân chủ hay không? Nước Mỹ thực sự có “tự do dân chủ” trong một giới hạn chấp nhận được, được nhiều người trên thế giới công nhận và là mô hình cho nhiều nước noi theo. Thậm chí, cuộc cách mạng Pháp (1789) cũng được gợi hứng từ hệ thống chính trị dân chủ của Anh và cuộc cách mạng Mỹ (1776), mặc dù sử sách của khối cộng sản không muốn tuyên dương chuyện đó, cho nên chỉ nhắc đến cuộc cách mạng Pháp như điểm khởi đầu của giai đoạn chính trị hiện đại.

Với những sự thật lịch sử đó, không còn cần thiết để chứng minh rằng “Mỹ có thực sự tự do dân chủ hay không?” Nếu có những điều có vẻ như mâu thuẩn, trái ngược đối với những người chưa từng sống và hiểu xã hội dân chủ, thì nên được giải thích hơn là chứng minh.

Dân chủ phải gắn liền với tự do. Tự do không có nghĩa là được bảo bọc. Tự do tạo ra nhiều cọ xát, bởi vì có nhiều ý kiến khác nhau. Dân chủ là luật chơi để giải quyết những cọ xát, khác biệt theo nguyên tắc đa số thắng thiểu số. Cho nên xã hội tự do sinh động, dường như lúc nào cũng có xung đột, nhưng thường không có chiến tranh, bạo động. Một chính quyền dân chủ hữu hiệu sẽ bảo đảm cho những xung đột đó có thể xảy ra nhưng không dẫn tới bạo động, mà được giải quyết theo luật pháp.

Trong bối cảnh đó, sự xung đột về chính kiến, biểu tình tại những đất nước dân chủ tự do, là một chuyện tất nhiên phải xảy ra, bởi vì chỉ trên những đất nước tự do như thế, sự khác biệt chính kiến sâu sắc của người mới được thể hiện. Xã hội càng tự do dân chủ thì sự phê phán chính quyền càng mạnh mẽ.

Tuy nhiên, Xung đột là công cụ phản ánh hiện thực giúp điều chỉnh xã hội.

Ở Việt Nam, những xung đột chính kiến như vậy, trên bề mặt không thấy xuất hiện. Nhưng không có nghĩa là không có. Chúng chỉ bị đàn áp, đè nén, không cho phép xảy ra mà thôi. Thiếu phương tiện để có sự phản hồi chính xác về thực trạng trong xã hội, các thể chế phi dân chủ thường mắc phải, hoặc rất chậm chạp trong việc nhận ra những sai lầm. Không có gì đáng ngạc nhiên khi Việt Nam, nếu không dân chủ hóa, sẽ gặp bế tắc trong tương lai.

Lợi ích của mô hình xã hội tự do dân chủ là xung đột xảy ra thường xuyên và được giải quyết thường xuyên cho nên xã hội tiến bộ, ổn định và không có thay đổi lớn ở cấp độ cách mạng và đấu tranh bạo động, gây máu đổ, đầu rơi.

Ngược lại, những xã hội phi tự do dân chủ, khác biệt bị đè nén, khi bùng nổ, xã hội bị mất ổn định. Nếu thiếu cả cơ chế chính trị vững chắc, xã hội sẽ đi vào loạn lạc, tương lai bất định. Đó là tình trạng của một số nước Trung Đông và Bắc Phi như chúng ta thấy hiện nay. Việt Nam cần nhìn vào đó để rút ra những bài học kinh nghiệm.

Ai Nghĩ Dùm Tôi says:

Dân chủ là một quá trình đòi hỏi thời gian lĩnh hội và thực thi trong đời sống cá nhân cũng như đời sống xã hội, cho dù nó là dân chủ tư sản hay dân chủ tập trung.

Thực hiện dân chủ trong mọi xã hội, chế độ cũng phải thông qua những bước từng bước tương tự: qua giáo dục, phổ biến, hun đúc một tinh thần dân chủ thay thế cho một tinh thần cùng những thói tục độc đoán – xã hội từng bước không còn tạo điều kiện, cơ hội cho hệ thống “thân, thế, chức, quyền” tồn tại một cách nghiễm nhiên.

Hiến pháp và Luật pháp phải nghiêm minh và công bằng. Không thể một sớm một chiều thực hiện dân chủ nếu không tạo điều kiện cho dân chủ phát triển bằng con đường luật pháp (soạn thảo, ban hành, phổ biến, và thi hành…), nhất là khi xã hội mới có những bộ luật (hình sự, tố tụng hình sự, dân sự..) thay cho các sắc lệnh từ thập niên 90, dưới mười năm thôi vẫn chưa đủ. Chỉ vài năm thôi thì chưa đủ hình thành một xã hội pháp trị. Không có xã hội dân chủ nếu như tinh thần dân chủ và tinh thần công dân không là nền tảng của nền giáo dục.

Tháng Bảy 8, 2011 - Posted by | Khái niệm |

Chưa có phản hồi.

Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: