Lớp A0 – Khóa 9

They came, they saw and they ….

Sách mới của Đỗ Thiên Kinh


Giới thiệu sách mới:

Hệ thống phân tầng xã hội ở Việt Nam hiện nay (Qua những cuộc Điều tra Mức sống Hộ gia đình Việt Nam 2002-2004-2006-2008)

Phạm Đỗ

Nhà xuất bản Khoa học xã hội vừa xuất bản cuốn sách: “Hệ thống phân tầng xã hội ở Việt Nam hiện nay (Qua những cuộc Điều tra Mức sống Hộ gia đình Việt Nam 2002-2004-2006-2008)” của tác giả Đỗ Thiên Kính (2012). Có thể tóm lược một số nội dung chủ yếu của cuốn sách như sau:

  1. Địa vị kinh tế-xã hội cao thấp giữa các tầng lớp xã hội và mô hình kim tự tháp về hệ thống phân tầng xã hội ở Việt Nam

Dựa trên tiêu chuẩn phân nhóm là nghề nghiệp và sự sắp xếp thứ bậc cao thấp theo tiêu chuẩn tổng hợp về địa vị kinh tế-xã hội, công trình đã phân chia thành 9 tầng lớp cơ bản trong xã hội Việt Nam ngày nay từ bộ số liệu VHLSS 2002, 2004, 2006, 2008. Tiếp theo, có thể nhóm gộp từ 9 tầng lớp thành 3 tầng lớp xã hội lớn hơn. Đó là các Tầng lớp cao (bao gồm các tầng lớp thứ 1, thứ 2, thứ 3), Tầng lớp giữa (gồm các tầng lớp thứ 4, thứ 5, thứ 6, thứ 7) và Tầng lớp thấp (gồm các tầng lớp thứ 8, thứ 9). Trong đó, tầng lớp cao chiếm hữu và kiểm soát nhiều loại nguồn lực của xã hội hơn cả, còn tầng lớp thấp có ít nguồn lực nhất. Tóm lại, sơ đồ tổng hợp về địa vị kinh tế-xã hội cao thấp giữa các tầng lớp xã hội ở Việt Nam như sau:

Mô hình của hệ thống phân tầng xã hội ở Việt Namtrong những năm vừa qua có hình dạng “Kim tự tháp” với đa số nông dân có mức sống thấp nhất nằm ở dưới đáy kim tự tháp. Mô hình này bao chứa trong nó quá nửa dân số là các tầng lớp của xã hội truyền thống (tiểu thủ công nghiệp và nông dân). Các tầng lớp đại diện cho xã hội công nghiệp còn nhỏ bé (doanh nhân, chuyên môn cao, nhân viên). Đây là mô hình của xã hội chưa hiện đại, mà đang trong quá trình chuyển đổi sang xã hội công nghiệp. Đây là cơ sở khoa học chứng tỏ rằng, khi xem xét dưới góc nhìn về các thành phần và hình dạng của cấu trúc xã hội thì Việt Nam khó có thể đạt được mục tiêu trở thành cơ bản là một nước công nghiệp vào năm 2020. Bởi vì khi trở thành một nước công nghiệp, thì các tầng lớp đặc trưng cho xã hội hiện đại phải thể hiện rõ và chiếm tỉ lệ đông đảo, còn các tầng lớp của xã hội truyền thống (đặc biệt là nông dân) chỉ còn tỉ lệ nhỏ bé. Trong mô hình trên, tầng lớp Lãnh đạo giữ vai trò lãnh đạo xã hội (chứ không phải là công nhân).

Một điều đáng quan tâm rằng, các tầng lớp ở phía trên đỉnh tháp phân tầng thường có lợi ích gắn liền với khu vực kinh tế nhà nước, còn những tầng lớp ở dưới đáy tháp phải tự lo lấy cuộc sống cho mình dựa vào kinh tế hộ gia đình. Điều này cũng được thể hiện bởi một tỉ lệ lớn các tầng lớp ở phía trên đỉnh tháp phân tầng thường là cán bộ công chức nhà nước, còn những tầng lớp khác thì không như vậy.

Nếu so sánh với xã hội ViệtNamtruyền thống trong lịch sử, thì trật tự/thứ bậc giữa các tầng lớp xã hội hiện nay đã có sự thay đổi. Tầng lớp thợ thủ công và tiểu thương (“con buôn”) trước kia được xếp ở vị trí cuối cùng trong xã hội (Sĩ – Nông – Công – Thương), thì hiện nay hai tầng lớp này đã có vị trí cao hơn. Trong khi đó, tầng lớp nông dân chuyển xuống vị trí phía dưới trong bậc thang xã hội. Riêng tầng lớp Sĩ/trí thức (trong nhóm Chuyên môn cao) vẫn giữ địa vị cao từ trong xã hội truyền thống ngày xưa cho đến hiện nay. Ấy thế mà, tư duy lý luận chủ quan thời bao cấp (và vẫn còn ảnh hưởng đến hiện nay) lại xếp tầng lớp trí thức ở vào địa vị không như vậy.

  1. 1.     Tình trạng bất bình đẳng ngày càng tăng giữa các tầng lớp xã hội

Nói chung, sự bất bình đẳng về mức sống giữa các tầng lớp xã hội ngày càng doãng ra theo thời gian. Trong đó, các tầng lớp ở nửa phía trên “Kim tự tháp” có sự cải thiện về mức sống nhiều hơn so với các tầng lớp ở nửa phía dưới. Trái lại, các tầng nhóm ở dưới đáy lại có tỉ lệ hộ gia đình bị giảm sút mức sống là nhiều hơn so với các nhóm xã hội ở đỉnh tháp phân tầng. Tình trạng bất bình đẳng ngày càng tăng giữa các tầng lớp xã hội là sự bất bình đẳng ổn định bền vững đã ăn sâu vào cấu trúc xã hội và là thuộc tính của hệ thống phân tầng xã hội hình kim tự tháp ở Việt Nam. Như vậy, nhìn vào bản chất của hệ thống cấu trúc xã hội thì sự bất bình đẳng ở ViệtNamthuộc loại cao. Đây là cách nhìn rất cơ bản, bởi vì đó là cách nhìn về bất bình đẳng từ trong cốt lõi bản chất của hệ thống phân tầng xã hội hình kim tự tháp ở ViệtNam.

  1. 2.     Về sự di động xã hội trong hệ thống phân tầng

Về đại thể, sự di động xã hội giữa các tầng lớp ở Việt Nam diễn ra chủ yếu ở khu vực các tầng lớp xã hội truyền thống, mà không phải ở khu vực các tầng lớp xã hội hiện đại. Điều này có nghĩa rằng, sự hình thành các tầng lớp của xã hội hiện đại diễn ra còn chậm chạp. Thực trạng di động xã hội này là sự phản ánh quá trình chuyển đổi của cơ cấu kinh tế cũng vẫn còn chậm chạp. Khi xem xét nguyên nhân gây ra sự di động xã hội giữa các tầng lớp ở Việt Nam cho thấy rằng nguyên nhân thuộc về nỗ lực chủ quan của các thành viên là chính, còn nguyên nhân thuộc về những yếu tố khách quan chiếm phần nhỏ bé. Trong khi đó, xu hướng chung của các nước công nghiệp trên thế giới là nguyên nhân thuộc về những yếu tố khách quan là chính. Bởi vì, sự thay đổi của cơ cấu kinh tế trong quá trình công nghiệp hóa sẽ quy định chủ yếu sự biến đổi về cấu trúc xã hội. Chỉ khi nào nguyên nhân tạo nên sự di động xã hội thuộc về những yếu tố khách quan là chính (tức là do sự thay đổi của cơ cấu kinh tế) thì khi ấy sự thay đổi của cấu trúc xã hội mới là căn bản.

Trong bối cảnh chung của tư duy lý luận về các giai tầng xã hội Việt Namhiện nay, có thể nói rằng cuốn sách đã đưa ra một cách nhìn khoa học về xã hội ViệtNam dưới góc độ phân tầng xã hội. 


Tháng Ba 30, 2012 - Posted by | Khái niệm, Tổng hợp

7 phản hồi »

  1. Mình có một mong muốn không nhỏ: trong cái sơ đồ kim tự tháp đó, Kính & VThành điền giùm % trên population giùm. VD: tầng lớp lãnh đạo x% (dân số). Với thông số bổ sung đó, bức tranh sẽ sáng lên và thuyết phục hơn rất nhiều. Vẫn biết là đỉnh thì nhỏ hơn đáy rất nhiều nhưng bao nhiêu thì chỉ những người có óc tưởng tượng tốt mới nhìn rõ ràng được.
    Một lần nữa hoan hô bạn Kính.

    Phản hồi bởi chausatran | Tháng Ba 30, 2012 | Trả lời

    • Cám ơn CSa đã có mong muốn “không nhỏ” và VThành đã góp công format đồ thị. Mình nói rõ thêm con số trên đồ thị như sau:

      1. Đó là những cá nhân đang làm việc trong độ tuổi lao động (15~60) và đã nghỉ học. Như vậy, đồ thị chỉ thể hiện tập hợp dân số Việt Nam đại diện cho 9 tầng lớp chủ yếu trong xã hội. Còn nhiều thành phần khác chưa có trong đồ thị (ví dụ, như những người thất nghiệp, trẻ em, sinh viên, người già, tội phạm. . .).

      2. Do không gian Blog hạn chế, con số % nhìn không rõ, mình nói thêm về tỉ lệ cụ thể của mỗi tầng lớp (trên tổng số 9 tầng lớp) vào năm 2008 là như sau: Lãnh đạo = 1,0%; Doanh nhân = 0,4%; Chuyên môn cao = 4,0%; Nhân viên = 4,8%; Buôn bán-Dịch vụ = 16,6%; Công nhân = 3,4%; Tiểu thủ công nghiệp = 13,2%; Lao động giản đơn = 8,2%; Nông dân = 48,4% (Tổng số = 100,0%).

      Chúc các bạn những ngày cuối tuần vui vẻ!

      Phản hồi bởi Đỗ Thiên Kính | Tháng Ba 30, 2012 | Trả lời

  2. @ C.Sa: Đúng là các tư tưởng “không nhỏ” rất dễ gặp nhau! Tớ đã mạn phép Kính đưa các tỷ lệ % ấy vào hình vẽ rùi. Chỉ tại cái trang Blog này hạn chế về kích thước, nên muốn xem được chi tiết, Sa phải click chuột vô để phóng to hình vẽ. Các con số màu trắng ghi trên đồ thị chính là “mong muốn ko nhỏ” của Sa đấy!😀

    Phản hồi bởi V. Thành | Tháng Ba 30, 2012 | Trả lời

  3. Cái biểu đồ này rất giống 2 cái cửa cho vừa chó và mèo. Tại sao không làm 1 cửa cho cả 2 (là chỉ cần một cái kim tự tháp thôi)?

    Phản hồi bởi chausatran | Tháng Ba 30, 2012 | Trả lời

    • Hoan hô CSa! Chó và mèo trong lĩnh vực này lại không thông minh như nhau Sa à. Vẽ ra 2 cửa riêng biệt như vậy để cho người ta còn dễ “nhận dạng”. Giả sử nếu chỉ để 1 cửa thôi (ví dụ xóa đi hình tam giác) thì sẽ có mèo (hoặc chó) không biết đồ thị đó là hình Kim tự tháp đâu. Do vậy, sẽ có 1 con phải đứng bên ngoài. Hoặc nếu để lại hình tam giác (và xóa đi đồ thị) thì người ta lại dễ cho rằng tầng lớp công nhân là đông đảo và ở Việt Nam đã có tầng lớp trung lưu cũng đông đảo.

      Phản hồi bởi Đỗ Thiên Kính | Tháng Ba 30, 2012 | Trả lời

  4. @ Kính: Khi biên tập bài này, tớ cũng có những băn khoan y như C.Sa vậy, nhưng vì tôn trọng “quyền tác giả” mà tớ cố giữ nguyên “cái hồn” của hình minh họa, chỉ căn chỉnh lại bố cục, đường nét mà thôi.
    Theo tớ, trong cái hình bên phải, chỉ vì cái tên gọi “Kim tự tháp” khá hấp dẫn, mà Kính phải “vẽ lại” một cấu trúc phân tầng xã hội ở đâu đó trông ang áng như vậy! Nếu vậy, Kính nên có vài hình “Kim tự tháp phân tầng xã hội” ở một vài quốc gia mà Kính coi là tiêu biểu và khá gần với đặc thù văn hóa VN, ví dụ như : Trung quốc, Indonesia, Malaysia, Hàn quốc,… Hình như chẳng ở nước nào có cái dạng “Kim tự tháp” cả mà nó hơi giống cái “Chân nến” hơn!😀
    Việc phân chia thành 9 tầng lớp, hay nhiều, ít hơn không làm tớ khó hiểu, mà tớ chỉ không hiểu việc “xếp hạng” theo thứ tự từ thấp lên cao dựa theo nguyên tắc nào. Cái này chắc lại liên quan đến các “chỉ số” và trọng số” rùi ??? Ngoài ra, việc tạo thành 3 nhóm “Cao, giữa và thấp” tớ cũng chưa thấy thuyết phục! Tại sao mấy bác “Công nhân” lại được đứng trong “Nhóm trung lưu” cao hơn hẳn các chị “Tiểu-Thủ công nghiệp”?
    Luận điểm của Kính : “Việt Nam khó có thể đạt được mục tiêu trở thành cơ bản là một nước công nghiệp vào năm 2020” , theo tớ, cũng chưa đủ thuyết phục! Vì Kính mới đưa ra bức tranh phân bố hiện tại mà chưa có dự đoán gì về triển vọng thay đổi của nó. Chí ít, Kính có thể chứng minh rằng, nếu cái mục tiêu kia là khó thực hiện trước năm 2020 thì vẫn có khả năng sẽ đạt được nó vào năm 2030…

    Phản hồi bởi V. Thành | Tháng Ba 31, 2012 | Trả lời

    • VThành! Tớ hiểu phải còm lại Thành 3 ý:

      1. Hình kim tự tháp và một số hình khác nữa (quả trám, con quay, đĩa bay, hình trụ . . . ) là do người ta đã khuôn vào việc “loại hình hóa” các dạng hình vốn rất phong phú và cụ thể trên thế giới. Tức là đã “khái quát hóa” để sao cho “gọt chân cho vừa giày”. Bây giờ nên bổ sung thêm hình “chân nến” nữa😀

      2. Xếp hạng là theo nguyên tắc “hàm đánh giá” mà có lần Thành đã còm rồi đó (mà CSa gọi là Thành đừng “ném đá” đó)😀 Khi đã xếp hạng theo nguyên tắc “hàm đánh giá” thì công nhân ở vị trí như vậy. Nên hiểu rằng cả hình kim tự tháp và 9 tầng lớp (cũng như 3 tầng lớn hơn) cũng như “tôn ti trật tự/thứ bậc cao thấp” của nó chỉ là đại thể ở cấp quốc gia thôi (số liệu cho phép hiểu ở mức đại thể như vậy). Mà chủ đích của mình ở đây muốn truyền tải là Lãnh đạo phải “đứng đầu” chứ không thể là “đầy tớ của nhân dân” được, còn Công nhân cũng không thể giữ “vai trò lãnh đạo” được (vì đã có Lãnh đạo đứng đầu rồi). Nếu đi cụ thể và chi tiết hơn nữa thì “bó tay” (vì mình dựa vào Số liệu điều tra của Tổng cục Thống kê, chứ không phải là cuộc điều tra chuyên sâu về phân tầng xã hội).

      3. Sở dĩ luận điểm của tớ cho rằng: “Việt Nam khó có thể đạt được mục tiêu trở thành cơ bản là một nước công nghiệp vào năm 2020″ là dựa vào hình dạng phân tầng xã hội của xã hội truyền thống VNam trong lịch sử và sự biến đổi của nó trong 10 năm vừa qua. Tóm lại, nếu dùng sợi dây “xâu chuỗi” từ quá khứ lịch sử, đến hiện tại 10 năm vừa qua (đương nhiên là bao hàm cả năm 2008) thì mình đã thực hiện phép NGOẠI SUY cực mạnh cho đến năm 2020 (và có thể còn hơn thế nữa, đến tận năm 2030 cũng vẫn như vậy). Tất nhiên sự ngoại suy này có thể sai nếu có những sự kiện xảy ra ở cấp độ nền tảng là cấu trúc xã hội (chẳng hạn như sự di động xã hội làm đảo lộn địa vị KT-XH giữa các tầng lớp xã hội, ví dụ thực tế đó là các cuộc cách mạng xã hội đã từng xảy ra trong lịch sử)

      Phản hồi bởi Đỗ Thiên Kính | Tháng Ba 31, 2012 | Trả lời


Gửi phản hồi

Mời bạn điền thông tin vào ô dưới đây hoặc kích vào một biểu tượng để đăng nhập:

WordPress.com Logo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản WordPress.com Log Out / Thay đổi )

Twitter picture

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Twitter Log Out / Thay đổi )

Facebook photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Facebook Log Out / Thay đổi )

Google+ photo

Bạn đang bình luận bằng tài khoản Google+ Log Out / Thay đổi )

Connecting to %s

%d bloggers like this: